OPŁATA SKARBOWA

Home

• pełna charakterystyka opłaty, stawki opłaty, katalog zwolnień podmiotowych i przedmiotowych

• ujednolicony tekst ustawy o opłacie skarbowej (pdf) - Dz.U. z 2000 r. Nr 86, poz. 960

• opłata skarbowa w Polsce

• opłata skarbowa na przykładzie gminy Wrocław

• wyjaśnienia Ministerstwa Finansów w sprawie opłaty skarbowej

Pełna charakterystyka opłaty skarbowej

Danina od odpłatnego przeniesienia praw majątkowych - opłata skarbowa - od dawna występuje w większości ustawodawstw państw europejskich(*).  Jest zaliczana do form świadczeń konsumpcyjnych, pośrednich. To co wyróżnia opłaty skarbowe z systemu danin publicznych to postać poboru. Mogą to być znaczki skarbowe wypuszczane przez administrację publiczną, pieczęcie umieszczane na dokumentach, a także wpłaty pieniężne ustalane i pobierane albo przez organy administracji publicznej lub też przez notariuszy, lub inne instytucje do tego upoważnione. Taka postać poboru opłat bezpośrednio wymusza stosowanie stawek kwotowych, rzadziej proporcjonalnych lub progresywnych. Za odrębną formę danin od nieodpłatnego przeniesienia praw majątkowych, uzupełniającą podatki obrotowe (np. podatek VAT) uznaje się opłaty stemplowe (podatki pobierane przy czynnościach cywilnoprawnych).

Opłata skarbowa w Polsce należy do jednych z najstarszych danin publicznych, których konstrukcja nie podlegała zbyt daleko idącym zmianom aż do roku 2001. Z datą tą wiąże się wyodrębnienie z zakresu opłaty skarbowej części związanej z opodatkowaniem czynności cywilnoprawnych, która to część uznawana była - i słusznie -  za część podatkową opłaty! Tym samym opłata skarbowa stała się daniną (obok opłaty administracyjnej) związaną wyłącznie z czynnościami podejmowanymi i prowadzonymi przez organa administracji publicznej na wniosek zainteresowanych osób w ich indywidualnych sprawach. Należy zauważyć, że zabieg ten nie spowodował przekształcenia opłaty skarbowej w daninę publiczną, w ramach której  akcentuje się gównie element ekwiwalentności  świadczenia. Znaczne zróżnicowanie stawek kwotowych opłaty skarbowej, zwłaszcza w odniesieniu do podejmowanej działalności gospodarczej, wskazuje wyraźnie na koncesyjny charakter opłaty skarbowej (np. zezwolenia na oczyszczenie spirytusu, sprzedaż materiałów wybuchowych, energii, paliw, otwarcie banku, rozpoczęcie działalności ubezpieczeniowej, radiowej itd). Obie konstrukcje  danin (opłata i podatek) zachowały dalece idące podobieństwa: system stawek podatkowych, wyłączeń, zwolnień podmiotowych i przedmiotowych.

Jak już wyżej zauważono opłata skarbowa nie jest jedyną opłatą pobieraną od czynności urzędowych wykonywanych przez organy gminy, wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Dopełniający względem opłaty skarbowej charakter mieć będzie opłata administracyjna - art. 18 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zmianami), a także np. opłata wprowadzona art. 10 ustawy o dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko - opłata jest pobierana za wyszukiwanie informacji.

Z punktu widzenia systemu danin publicznych, opłata skarbowa stanowi dochód własny jednostek samorządu terytorialnego (gmin). Wpływy z tytułu opłaty skarbowej, odprowadzone na rachunek urzędu skarbowego z punktów sprzedaży znaków opłaty skarbowej i urzędowych blankietów wekslowych, są przekazywane do budżetu gminy, na obszarze której znajduje się ten punkt. Dochody z tytułu opłaty skarbowej są gromadzone na rachunku bankowym urzędu skarbowego i podlegają odprowadzeniu na rachunki gmin najpóźniej w ostatnim dniu dekady następującej po dekadzie, w której wpłynęły na rachunek urzędu skarbowego. W wypadku opóźnienia urzędu skarbowego gminie przysługują odsetki w wysokości równej odsetkom za zaległości podatkowe.

(*) Powszechne stosowanie opłaty skarbowej nie dotyczy państw anglosaskich. Nie występuje w ogóle w USA, ze względu na ochronę zasady wolnego handlu. W Wielkiej Brytanii pojawia się tylko opłata stemplowa, czyli danina od czynności cywilnoprawnych.

Przedmiot daniny

Przedmiotem tej opłaty, co do zasady, są tylko te przedmioty, które są wymienione expressis verbis w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy o opłacie skarbowej. Ze względu na ich charakter można je przyporządkować do jednej z 5 grup:

1. podania (żądania, wnioski, odwołania, zażalenia) i załączniki do podań:
   • w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej,
   • podania i załączniki do podań, zaświadczenia i zezwolenia wydawane przez podmioty inne niż organa administracji rządowej i samorządowej w ramach zadań z zakresu administracji publicznej wykonywanych przez te podmioty,
2. czynności urzędowe dokonywane na podstawie zgłoszenia lub na wniosek zainteresowanego,
3. zaświadczenia wydawane na wniosek zainteresowanego,
4. zezwolenia (pozwolenia, koncesje) wydawane na wniosek zainteresowanego,
5. dokumenty:
   • stwierdzające ustanowienie pełnomocnika i ich odpisy (wypisy),
   • weksle,
   • dokumenty zwierające oświadczenie woli poręczyciela.

Ustawa zawiera - częściowo identyczne (*), chociaż szersze niż w podatku od czynności cywilnoprawnych - wyłączenia z daniny(art. 2 i 3), m. in. dla podań i załączników do podań, czynności urzędowych, zaświadczeń, zezwoleń oraz dokumentów stwierdzających ustanowienie pełnomocnika oraz ich odpisy (wypisy) w sprawach:

• (*) alimentacyjnych, ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego, opieki społecznej, wyborów, referendum, powszechnego obowiązku obrony, zatrudnienia, nauki,
• (*) załatwianych na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami, sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego w związku z realizacją roszczeń wynikających z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie przepisów o ochronie środowiska,
• (*) sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym i upadłościowym,
• nabycia obywatelstwa polskiego dla repatriantów,  pobytu obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; o przywrócenie nazwiska i imienia (imion) oraz w sprawach o ustalenie pisowni lub brzmienia imienia i nazwiska osób, którym bezprawnie je zmieniono,
• budownictwa mieszkaniowego,
• skarg i wniosków w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego,
• umów na usługi  finansowane ze środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej, dotacji przedmiotowych na zadania w dziedzinie rolnictwa,
• wnoszone przez osoby, które stan ubóstwa udokumentują organowi mającemu rozpatrzyć podanie, czynności urzędowe dokonywane na wniosek tych osób, a także wydawane im zaświadczenia.

Nie podlegają opłacie skarbowej podania i załączniki do podań, czynności urzędowe, zaświadczenia oraz zezwolenia, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają innym opłatom o charakterze publicznoprawnym lub są od tych opłat zwolnione (dlatego też za pewnego rodzaju niedopatrzenie ustawodawcy uznać należy sytuację, gdy wprowadzana jest opłata skarbowa od pozwoleń budowlanych dotyczących sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, elektroenergetycznych, telekomunikacyjnych, gazowych, cieplnych oraz dróg, które objęte są opłatą adiacencką). Nie podlegają opłacie skarbowej czynności organów administracyjnych podejmowane z urzędu.

Podmiotami obowiązanymi do zapłaty opłaty skarbowej są osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, jeżeli wystawiają (sporządzają) dokumenty, składają podania i załączniki do podań, albo jeżeli na ich wniosek dokonuje się czynności urzędowych lub wydaje zaświadczenia albo zezwolenia.

Płatnikami opłaty skarbowej są notariusze - od sporządzanych przez nich dokumentów.

Powstanie obowiązku zapłaty opłaty skarbowej

• z chwilą wniesienia podania lub złożenia załącznika (podanie od którego nie uiszczono opłaty skarbowej pozostawia się bez rozpatrzenia),
• z chwilą dokonania zgłoszenia lub wystąpienia z wnioskiem o dokonanie czynności urzędowej, a jeżeli w wyniku tej czynności ma być wydany dokument - z chwilą wydania tego dokumentu,
• z chwilą wydania zaświadczenia lub zezwolenia,
• z chwilą wystawienia (sporządzenia) dokumentu.

Czynności i dokumenty związane z opłatą skarbową
Szczegółowe zasady dotyczące zapłaty opłaty skarbowej od poszczególnych jej przedmiotów i sposobu prowadzenia rejestrów tej opłaty określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie sposobu pobierania, zapłaty i zwrotu opłaty skarbowej oraz sposobu prowadzenia rejestrów tej opłaty - (pdf) - Dz. U. z 2000 r. Nr 110, poz. 1176 oraz z 2002 r. Nr 207, poz. 1758.

Podstawa opodatkowania

"Podstawa jest zróżnicowana nie sprecyzowana. Powinna zależeć od rodzaju składanego pisma, podania, rodzaju i pracochłonności przedsięwziętej czynności urzędowej jak również kosztów działania urzędu. Wyjątkowo podstawa może być określona kwotowo: wartość limitu obrotu rocznego alkoholem, bądź ilościowo: ilość m2 powierzchni użytkowej budynku, na budowę którego uzyskuje się zezwolenie". [Leksykon Samorządu Terytorialnego. pod red. M. Chmaja. Warszawa: Graf-Punkt 1999 r. s.156].

Stawki mają w zasadzie charakter kwotowy, wyjątkowo procentowy i są zróżnicowane w zależności od stopnia pracochłonności lub znaczenia gospodarczego dokonywanej czynności urzędowej. W części mają koncesyjny charakter. W pewnych sytuacjach przybierają postać zbliżoną do  podatku akcyzowego np. od eksportu dóbr kultury. Część stawek opłaty przybiera postać tzw. zniżek stawek (np. przy rozbudowie lub przebudowie oraz remoncie obiektu budowlanego opłata skarbowa wynosi 50 % stawki dla obiektu nowo wnoszonego).

Szczegółowy wykaz przedmiotów opodatkowania, zwolnień przedmiotowych oraz stawek opłaty skarbowej określa załącznik do ustawy. Dzieli on stawki na 5 części:

• cześć I - podania i załączniki do podań: 5 zł od podania i 50 gr od załącznika. W grupie tej występuje 26 zwolnień przedmiotowych,
• część II - czynności urzędowe: 22 rodzaje czynności urzędowych objętych stawkami kwotowymi o rozpiętości kwot od 15 zł, dla ustalenia brzmienia imienia lub nazwiska, do 6000 zł, od wpisu do ewidencji przedstawicielstw zagranicznych. W grupie tej występują 3 zwolnienia przedmiotowe.
• cześć III - zaświadczenia - 11 rodzajów zaświadczeń o rozpiętości stawek opłaty od 3 zł, od  poświadczeń zgodności duplikatów, odpisów, wyciągów, wypisów lub kopii, do 114 zł, od świadectwa dopuszczenia pojazdu do przewozu niektórych materiałów niebezpiecznych. W części III przewidziano 8 zwolnień przedmiotowych.
• część IV - zezwolenia - 45 rodzajów zezwoleń o stawkach kwotowych i procentowych (proporcjonalnych) z przedziału od 7 zł, od jednorazowej przepustki w małym ruchu granicznym do 11400 zł, za wyrażenie zgody na utworzenie za granicą banku z kapitałem polskim lub udziałem kapitału polskiego lub od zezwolenia na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej. Znaczna część stawek kwotowych od udzielanych zezwoleń ma charakter opłaty (podatku) koncesyjnego. Zakres stosowania stawek proporcjonalnych jest niewielki i dotyczy tylko 3 przypadków m. in.: zezwolenia  na utworzenie banku - stawka 0,1% od funduszu udziałowego banku  lub  od kapitału akcyjnego banku. Charakter proporcjonalny ma również stawka od zezwoleń na wywóz za granicę dóbr kultury - stawka wynosi 25% wartości dobra kultury ustalonego przez biegłych.
• część V - dokumenty - 3 rodzaje dokumentów obciążonych stawką kwotową opłaty skarbowej od 7 do 15 zł. Wyjątek stanowią weksle, gdzie podstawą opodatkowania jest suma oznaczona na wekslu, a stawkę ustala się jako iloczyn kolejnych "rozpoczętych setek" wartości weksla i stawki 10 gr. Taka konstrukcja to nic innego jak stawka proporcjonalna 0,1%.

Stawki opłaty skarbowej ulegają podwyższeniu proporcjonalnie do wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych o ile wzrost wyniesie ponad 15 %.  Wskaźnik wzrostu cen ustala się na podstawie komunikatów Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego ogłoszonych w  „Monitorze Polskim”. Również w „Monitorze Polskim” publikowane jest przez ministra właściwego do spraw finansów obwieszczenia o zmianie stawek opłaty.

Zwolnienia w opłacie skarbowej są niemal identyczne ze zwolnieniami w podatku od czynności cywilnoprawnych. Węższy charakter zwolnień w opłacie skarbowej wynika po części z normy zawartej w art. 3 ustawy o opłacie skarbowej, która odwołuje się do wyłączenia z opodatkowania czynności opodatkowanych innymi opłatami publicznoprawnymi lub zwolnionych z opodatkowania wprowadzonego innymi przepisami.Zwolnienia w opłacie skarbowej mają zamknięty charakter, co oznacza, że jednostki samorządu terytorialnego nie mają możliwości stosowania własnych ulg w opłacie.

 

zwolnienia podmiotowe (art. 8)

1) obce państwa ich przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i siły zbrojne, międzynarodowe organizacje i instytucje oraz ich oddziały i przedstawicielstwa, korzystające na podstawie ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów międzynarodowych z przywilejów i immunitetów, a także członków ich personelu i inne osoby zrównane z nimi, jeżeli nie są one obywatelami polskimi i nie mają miejsca stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - pod warunkiem wzajemności,

2) jednostki budżetowe,

3) jednostki samorządu terytorialnego,

W porównaniu ze stanem prawnym z końca lat 90-tych,  zwolnienia podmiotowe w opłacie przestały dotyczyć np. Skarbu Państwa, związków komunalnych, zakładów pracy chronionej,  inwalidów nabywających pojazdy mechaniczne, osób prawnych o naukowym, oświatowym, sportowym itp. przedmiocie działalności.

Terminy i sposób zapłaty opłaty skarbowej

Opłatę skarbową wpłaca się z chwilą powstania obowiązku podatkowego, z wyjątkiem opłaty skarbowej od weksli, której zapłaty dokonuje się w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Zapłaty opłaty skarbowej dokonuje się:

• znakami opłaty skarbowej, które  nakleja się na podaniach, wydanych dokumentach lub ich kopiach (gdy jej wysokość nie przekracza 100 zł),
• gotówką w kasie urzędu gminy (miasta) lub bezgotówkowo, na ich rachunek bankowy,
• w przypadku weksli zapłaty opłaty skarbowej dokonuje się przez nabycie urzędowego blankietu wekslowego, znakami opłaty skarbowej lub gotówką, a w przypadku dokumentu zawierającego oświadczenie woli poręczyciela przez naklejenie na dokumencie znaków opłaty skarbowej.

Znaki opłaty skarbowej są kasowane w sposób uniemożliwiający ich powtórne użycie przez osoby rozpatrujące podania, dokonujące czynności urzędowych lub wydające zaświadczenia bądź zezwolenia (pracownicy organów podatkowych, pracownicy banków, urzędów pocztowych, sądów itp.).

Organem podatkowym właściwym w sprawach opłaty skarbowej jest wójt lub burmistrz (prezydent miasta). Dla oznaczenia organu właściwego do poboru tej opłaty skarbowej ważne znaczenie ma np. oznaczenie  siedziby wystawcy weksla.

Np. w Urzędzie Miasta Wrocławia nie można pobrać opłaty od weksla, którego wystawcą jest np. firma mająca siedzibę w Warszawie lub osoba fizyczna zameldowana w Gorzowie.

Konstrukcja opłaty skarbowej (art.12) przewiduje zwroty opłaty jeżeli:

• od odwołania - jeżeli odwołanie to zostało w całości uwzględnione albo decyzja, której odwołanie dotyczyło, została w innym trybie w całości uchylona lub stwierdzono jej nieważność,
• od żądania wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji lub jej uchylenia bądź zmiany - jeżeli decyzja, której wniosek dotyczy, została uchylona, zmieniona lub stwierdzono jej nieważność,
• od czynności urzędowych - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie dokonano czynności urzędowej.

Opłata skarbowa i podatek od czynności cywilnoprawnych jako dochód gmin w Polsce:

Ze względu na wyodrębnienie podatku od czynności cywilnoprawnych z opłaty skarbowej i daleko idącą komplementarność tych rozwiązań analiza dynamiczna wpływów z tych daniny powinna być prowadzona łącznie. Wspólnym punktem odniesienia do porównań jest rok 2000.

Źródło: Sprawozdania z wykonania budżetów gmin za 4 kwartały. Kwoty podatku bez uwzględnianych potrąceń.

• podatek i opłata należą do danin fiskalnie średnio wydajnych, porównywalnych z podatkiem rolnym, o niewielki zasięgu stosowanych ulg i zwolnień (0,1% wpływów z danin), do czego niewątpliwie przyczynia się zamknięty katalog zwolnień w opłacie jak i podatku,
• podatek i opłata mają ścisły związek z obrotem gospodarczym i odzwierciedlają koniunkturę gospodarczą a także stan budżetów domowych. Spadające w okresie 2000-2002 wpływy z omawianych danin - blisko o połowę, potwierdzają tezę o quasi przychodowym charakterze zarówno podatku jak i i opłaty,
• w warunkach recesji gospodarczej wyraźnie zmniejsza się udział danin w strukturze budżetów samorządowych - nie są więc one elementem stabilizującym budżety (spadek z 3,8% do 2,0% dochodów ogółem),
• bardzo duża zmiana wpływów z podatku w skali kraju w ujęciu bezwzględnym w latach 2000-2001 - realnie o 30,1% (korekta o inflację średnioroczną - 5,5%), a w latach 2001-2002o 22,8% (inflacja średnioroczna 1,9%).

Opłata skarbowa i podatek od czynności cywilnoprawnych  w systemie dochodów gminy Wrocław

1. W latach 2001 - 2003, w liczbach bezwzględnych, planowany był znaczący spadek dochodów budżetowych z opłaty skarbowej i podatku od czynności cywilnoprawnych.   Skala redukcji wpływów była bardzo duża  - w roku 2003 zaplanowano 1/3 wpływów z roku 2001 z tego tytułu.

2. Zmianie uległo również miejsce tych danin w strukturze budżetu miejskiego - nastąpił spadek z 5,9% do zaledwie 2,3% ( w latach 2001-2003).

3. W porównaniu ze strukturą zmian w budżetach samorządowych w skali kraju, zmiany w budżecie Wrocławia były zaskakująco duże. W latach 2001-2002 wpływy z danin we Wrocławiu realnie spadły  aż o 57,8% (22,8% w Polsce).

 d) opłata skarbowa

    Wysokość opłaty skarbowej i zasady jej poboru reguluje od 1 stycznia
    2001 roku ustawa o opłacie skarbowej,  zgodnie  z  którą  dochody  z
    tytułu tej opłaty będą dochodami Miasta, odprowadzanymi bezpośrednio
    na  konto budżetu Miasta, a nie za pośrednictwem urzędów skarbowych.
    Realizacja dochodów z tytułu opłaty skarbowej  jest  uzależniona  od
    bieżącego  zapotrzebowania  mieszkańców  na  czynności  urzędowe, od
    których pobierana jest opłata skarbowa.  W  prognozie  na  rok  2004
    przewidywany  jest  wzrost  w  tej  pozycji  o przewidywany wskaźnik
    inflacji.

    Wpływy z tytułu podatków pobieranych przez urzędy skarbowe zależą od
    obowiązujących przepisów oraz ustalonych kryteriów udzielanych ulg i
    zwolnień. W kolejnych latach wprowadzone będą  nowe  i  kontynuowane
    dotychczasowe  działania,  dzięki  którym możliwe będzie zwiększenie
    wpływów z ww. tytułów, kontrola  wpływu  należności  rozłożonych  na
    raty,   sprawdzenie   rzeczywistego  objęcia  wszystkich  ustalonych
    czynności poszczególnymi podatkami.
 

 Wszelki prawa zastrzeżone. Zabrania się publikowania materiałów bez zgody autora. Copyright©2003 Maciej Borowski.